Work
Trzy kompozycje dla MJQ na wibrafon, fortepian, perkusję i kontrabas
Year of creation: 1961
Category: Jazz works (XXV)
Cast: Percussion, Piano, Double bass, Vibraphone
Duration time:
Edition: 2002 Collsch Edition
Catalogue number: XXV.1 / Author numbering: 67
World premiere: Brak danych | „Bogusław Schaeffer i… nowoczesność”. W powojennej refleksji muzykologicznej nowoczesność często utożsamiano z powierzchownym buntem. Dla Bogusława Schaeffera miała ona jednak zgoła inny charakter. Nowatorstwo nie było dla niego przejściową modą, lecz deontologicznym obowiązkiem twórcy. Kompozytor analizował materię dźwiękową z chłodnym dystansem, wymagając od sztuki autentyczności. W pismach teoretycznych określał ją niemieckim terminem Echtheit. Prawdziwość ta oznaczała bezwzględną uczciwość intelektualną wobec materiału. Wykluczała wygodne powielanie osłuchanych schematów i uleganie rynkowym gustom. Schaeffer odrzucał przy tym zarówno zachowawczy akademizm, jak i całkowitą losowość aleatoryzmu, na którą powoływał się choćby John Cage. Ten rygorystyczny stosunek do warsztatu widać wyraźnie w podejściu do form improwizowanych. Gdy w latach pięćdziesiątych polskie środowisko muzyczne fascynowało się nowinkami jazzowymi, Schaeffer poddał je surowej ocenie. Sformułował bezkompromisową diagnozę słabości modnego wówczas cool jazzu. Wytykał mu inwencyjną wtórność, jednowarstwową fakturę oraz anachroniczną harmonię. Z jego perspektywy awangarda jazzowa posługiwała się językiem strukturalnie przestarzałym. Zamiast otwierać nowe przestrzenie dźwiękowe, jazzmani tkwili w przewidywalnych rygorach harmonii funkcyjnej. Praktyczną realizacją tej krytyki stał się utwór Trzy kompozycje dla MJQ na wibrafon, fortepian, perkusję i kontrabas. Tytuł wprost odsyła do Modern Jazz Quartet, legendarnych przedstawicieli estetyki Trzeciego Nurtu (Third Stream). Dzieło to nie jest jednak konwencjonalnym hołdem czy zgrabną stylizacją. Schaeffer przejmuje jazzowe instrumentarium, ale diametralnie zmienia zasady jego funkcjonowania. Tworzy na jego bazie starannie zaplanowany poligon doświadczalny. W partyturze tradycyjne role instrumentów ulegają celowemu zatarciu. Wibrafon, służący zazwyczaj do snucia swobodnej, rozwibrowanej melodii, zostaje wprzęgnięty w rygorystyczny system punktualizmu. Jego dźwięki stają się wyizolowanymi, autonomicznymi obiektami barwowymi. Z kolei fortepian, perkusja i kontrabas tracą funkcje harmoniczno-rytmicznego zaplecza. Zamiast pilnować równego metrum (tzw. time'u), zyskują niezależność w ramach zaprojektowanego matematycznie makrokosmosu. Typowy dla jazzu podział na temat i improwizację ustępuje miejsca skomplikowanej polimetrii i wielopłaszczyznowej polifonii. Dawna swoboda trafia w ramy intelektualnej matrycy. Nowoczesność w ujęciu Schaeffera polega zatem na zderzeniu dwóch porządków. Kompozytor wykorzystał instrumenty o rozrywkowym rodowodzie i osadził je w strukturze właściwej dla nowej kameralistyki. Udowodnił tym samym, że poszukiwane przez niego nowe piękno rodzi się tam, gdzie twórca odrzuca wygodę przyzwyczajeń. Trzy kompozycje dla MJQ nie powstały w laboratoryjnej próżni. Wypłynęły z tego samego zmysłu analitycznego, który kazał artyście z równą pasją eksplorować elektronikę, malować partytury graficzne czy tworzyć teatr instrumentalny. Otrzymaliśmy w ten sposób utwór, który zamiast uładzonego swingu proponuje czystą, intelektualną rewizję pojęcia muzyki.
Schaeffer Non Stop
Schaeffer Non Stop is a unique mobile application based on one of the most famous graphic scores by Bogusław Schaeffer.
Take a look at the Schaeffer Non Stop app
I divide 24 hours into two. When I wake up after my afternoon nap, I start a new day. Sunday is an exception, of course. So my week has 13 days.
Aurea Porta - Friends of Art Foundation
The Friends of the Arts AUREA PORTA Foundation was founded in 2001 by Marek Frąckowiak (a schaefferian actor). Krystyna Gierłowska, its creative director, and Ewa Złotowska, its president, with a little help from friends-of-the-Friends-of-the-Arts, continue the work he started, among other things by taking care of Bogusław Schaeffer’s legacy (archive). They host their beloved stakeholders in Marszałkowska street socrealistic district’s premises with a sgraffito terrace.
ZAiKS - Partner
Tytuł zadania: Opracowanie i realizacja strategii rozwoju Instytutu Bogusława Schaeffera
Celem realizacji zadania jest rozwój instytucjonalny, wdrożenie standardów pracy, zatrudnienie i profesjonalizacja kadry oraz usystematyzowanie planowania w odniesieniu do finansów i zasobów merytorycznych Instytutu. Realizacja działań statutowych w zakresie zdobywania nowych odbiorców przyczyni się tym samym do wprowadzenia treści związanych z polską sztuką awangardową do obiegu popkultury (m.in. badania w zakresie rozwoju publiczności). Ważnym elementem zadania będzie także rozbudowanie współpracy międzyinstytucjonalnej i artystycznej o zasięgu ogólnopolskim i międzynarodowym (np. wizyty studyjne). Planujemy rozpoczęcie prac nad platformą internetową, które docelowo będą skupiać narzędzia cyfrowe i artystów oferujących usługi nieformalnej edukacji artystycznej.
Dofinansowanie 354 000 zł, Wartość projektu 354 000 zł
SFINANSOWANO ZE ŚRODKÓW NARODOWEGO INSTYTUTU WOLNOŚCI - CENTRUM ROZWOJU SPOLECZEŃSTWA OBYWATELSKIEGO
W RAMACH RZĄDOWEGO PROGRAMU ROZWOJU ORGANIZACJI OBYWATELSKICH NA LATA 2018-2030 PROO
Instytut Teatralny
Dofinansowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego pochodzących
z Funduszu Promocji Kultury – państwowego funduszu celowego
Phonograms courtesy of
